به گزارش خبرنگار مهر، دادگاه حقوقی تهران، ویژه رسیدگی به دعاوی بین‌الملل، جلسه رسیدگی به پرونده دادخواهی خانواده معظم شهدای جنگ ۱۲ روزه را با حضور ۶۰ خواهان و به طرفیت ۱۶ خوانده، از جمله دولت ایالات متحده آمریکا و سردمداران آن و همچنین سردمداران رژیم صهیونیستی، برگزار کرد.
در ادامه این جلسه که به ریاست قاضی حسین‌زاده برگزار شد، موضوع پرونده «مطالبه خسارات مادی، معنوی و تنبیهی وارده به خانواده معظم شهدا» عنوان شد و دادگاه با استناد به قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ایران، خود را صالح و شایسته به استماع دعوی و رسیدگی قانونی دانست.
قاضی حسین‌زاده در ابتدای جلسه با اشاره به اصل ۳۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تصریح کرد: قوه قضاییه مکلف به استماع دادخواهی اشخاص و افراد است و این تکلیف قانونی همچنان پابرجا است.
وی با استناد به ماده یک قانون صلاحیت محاکم دادگستری جمهوری اسلامی ایران برای رسیدگی به دعاوی مدنی علیه دولت‌های خارجی، اظهار داشت: در صورتی که کشوری از طریق محاکم داخلی خود، مسئولیت قضایی کشور ما و مقامات ما را نقض کند، با تجویز وزارت امور خارجه، حق تعقیب آن دولت ناقض برای قوه قضاییه محفوظ است. دولت آمریکا به کرات مسئولیت قضایی دولت ایران و سردمداران و مقامات آن را نقض کرده و بر اساس قاعده اقدام متقابل، این حق برای قوه قضاییه و دولت ایران متصور است که نسبت به پذیرش دادخواهی علیه دولت آمریکا اقدام کند.
رئیس دادگاه همچنین به بند ۱۰ ماده یک قانون الزام دولت به پیگیری جبران خسارت ناشی از اقدامات و جنایات آمریکا علیه اتباع ایرانی اشاره کرد و گفت: بر اساس این قانون، قوه قضاییه و دولت مکلف به پذیرش دادخواهی اتباع ایرانی به لحاظ نقش‌آفرینی‌های ماجراجویانه آمریکا که منتهی به آسیب به ایرانیان می‌شود، شده‌اند و دادگاه حاضر خود را مکلف به رسیدگی می‌داند.
حسین‌زاده در ادامه با استناد به ماده واحده قانون تشدید مقابله با اقدامات تروریستی سال ۶۸ و نیز ماده ۱ و ۳ و مواد مرتبط قانون مقابله با نقض حقوق بشر و اقدامات ماجراجویانه و تروریستی دولت آمریکا در منطقه، خاطرنشان کرد: دولت آمریکا به کرات نسبت به تجاوز به خاک ایران و تمامیت جسمی ایرانیان اقدام کرده و با تفرقه‌افکنی، ایجاد رعب و وحشت، سیاست‌های خصمانه و شعله‌ور کردن فرقه‌گرایی، جان ایرانیان را به مخاطره انداخته است؛ از این رو قوه قضاییه تکلیف قانونی به استماع این دعوا دارد.
وی همچنین با اشاره به قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم و مصداق بارز بودن اقدامات دولت آمریکا در شکنجه، ارعاب و آزار جسمی و روحی ایرانیان، این اقدامات را مصداق اقدامات تروریستی تلقی کرد و گفت: قوه قضاییه مکلف به پذیرش دادخواهی و استماع و رسیدگی قانونی است.
وکیل خانواده شهدای زندان اوین: حمله به اوین، تاریک‌ترین صفحه تاریخ حقوق است
در ادامه حسن عبدالیان‌پور وکیل خانواده شهدا در ابتدا از ریاست دادگاه به جهت «اهتمام در رسیدگی دقیق، منصفانه و مستند بر موازین قانونی در حوزه مسئولیت دولت‌های خارجی ناقض قواعد حقوق بین‌الملل و مصونیت‌های قانونی ایران» صمیمانه تقدیر و تشکر کرد.
پرونده حاضر صرفاً یک دعوای مطالبه خسارت نیست
وکیل خانواده شهدای اوین با تأکید بر اهمیت این پرونده تصریح کرد: «پرونده حاضر صرفاً یک دعوای مطالبه خسارت نیست، بلکه پرده‌برداری از یکی از فاجعه‌بارترین جنایات جنگی است؛ جنایتی که اوراق تاریخ تاب و تحمل ثبت و درج آن را نخواهند داشت و لوایح حقوقی از آن تا ابد شرمگین و شرمسار خواهند بود.
وی افزود: در اخبار گفتند در و دیوار اوین فرو ریخت، اما این حریم قانون و حق و عدالت بود که فرو ریخت. زندان را زدند، اما پاسبانان عدالت در پناهگاه قانون بودند که هدف قرار گرفتند.
عبدالیان‌پور با اشاره به سختی کار در محیط زندان خاطرنشان کرد: تنها کسانی در این مسیر می‌مانند که هر روز به شوق آزادی یک زندانی و به اشتیاق بازگشت یک پدر، یک مادر یا یک فرزند به زندگی شریف خود راهی محل کار می‌شوند. کارمندان زندان عاشق‌ترین‌های دستگاه قضا هستند.
ابعاد جنایت: از سلب حق حیات تا فروپاشی بنیان خانواده‌ها
وی موضوع دادخواست را فراتر از تخریب ساختمان‌ها و اموال دانست و اظهار داشت: موضوع آن سلب حق بنیادین حیات، فروپاشی بنیان خانواده‌ها، محروم شدن کودکان از آغوش پرمهر پدر و مادر، محروم شدن همسران از شریک زندگی، داغ تسکین‌ناپذیر والدین از غم فرزندان و تحمیل درد و رنجی ابدی است که با هیچ عددی قابل محاسبه و هیچ اقدامی قابل جبران نخواهد بود.
آغاز تجاوز در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴
وکیل خانواده شهدا با تشریح وقایع جنگ ۱۲ روزه گفت: در نخستین ساعات بامداد روز بیست و سوم خرداد ماه سال ۱۴۰۴، رژیم متجاوز صهیونیستی با حمایت، هدایت، مشارکت و پشتیبانی مستقیم دولت جنایتکار آمریکا، سلسله‌ای از حملات و تجاوزات نظامی گسترده را علیه قلمرو جمهوری اسلامی ایران آغاز نمود؛ حملاتی که ۱۲ روز طول انجامید و نتیجه آن تکمیل کلکسیون جنایت سردمداران تروریست آمریکا و رژیم صهیونیستی بود.
وی تأکید کرد: این عملیات نظامی یک درگیری محدود یا حمله به اهداف نظامی نبود، بلکه بخش قابل توجهی از حملات مستقیماً متوجه مدارس، مناطق مسکونی، ادارات، مراکز خدماتی، مراکز درمانی، تأسیسات عمومی و اماکنی بود که حتی در زمان جنگ به سبب مأموریت‌های خود مکلف‌اند تا به فعالیت خود ادامه دهند تا حق حیات مردم و زنجیره خدمات در زمان بحران از بین نرود.
صدها شهید غیرنظامی و هزاران مجروح
عبدالیان‌پور گفت: در نتیجه این حملات صدها تن از شهروندان غیرنظامی اعم از زنان، کودکان، سالمندان، کارکنان ادارات، مراجعان، دانش‌آموزان، اساتید، کارگران، پزشکان و سایر افراد فاقد هرگونه نقش نظامی جان خود را از دست دادند و ملت ایران در داغ فرزندان خویش فرو رفتند و هزاران نفر دیگر به طور مستقیم مجروح یا دچار آسیب‌های شدید جسمی، روحی و روانی شدند.
حمله به اوین: هدف قرار دادن پناهگاه عدالت
وی در بخش دیگری از عرایض خود، حمله به زندان اوین را «یکی از شرم‌آورترین مصادیق نقض قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه» و دارای «جایگاه ویژه در میان این جنایات کثیف» توصیف کرد و گفت: «حمله‌ای که نه تنها منجر به شهادت کارکنان شریف، مراجعان بی‌گناه و نگران عزیزان خود و افراد غیرنظامی گردید، بلکه امنیت پناهگاه عدالت را نیز هدف قرار داد و آثاری از جنایت بر جای گذاشت که کوه نیز تاب تحملش را ندارد.
استفاده از پهپادها و موشک‌های نقطه‌زن هوشمند
وکیل خانواده شهدا با استناد به اسناد و مدارک موجود در پرونده اظهار داشت: حملات صورت گرفته در جریان جنگ و جنایات موضوع دادخواست، با استفاده از پهپادها و موشک‌های نقطه‌زن، وسایل تخریب پیشرفته و هوشمند انجام شد که تحت هدایت کامل و دقیق اپراتور قرار دارد. هرچند اعلام می‌شد که هدف این عملیات برخی شخصیت‌ها یا مراکز خاص است، اما در موارد متعدد غیرنظامیان، زنان و کودکان، خانه‌های مسکونی، مجتمع‌های مسکونی، ادارات، خیابان‌ها، خودروهای شخصی و محل زندگی شهروندان مورد اصابت قرار گرفت که هیچ مشارکتی در مخاصمات نظامی نداشتند.
درخواست احقاق حقوق خانواده‌های شهدا
عبدالیان‌پور، با اشاره به حضور ارواح طیبه شهدا در محکمه و «ضمانت خون ایشان برای احیای کلمه مقدس عدالت»، خواستار رسیدگی دقیق و منصفانه دادگاه به دادخواست خانواده‌های معظم شهدا و احقاق حقوق آنان شد.
سپس کلیپی از خسارات جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان در جنگ ۱۲ روزه همچنین حمله جنایتکارانه به زندان اوین پخش شد.
قاضی حسین‌زاده در واکنش به این کلیپ و حمله ناجوانمردانه دشمنان به زندان اوین گفت: هرکسی حقوق نخوانده باشد، برایش محرز و مشخص است که محل نگهداری زندانیان جزو اماکن غیرنظامی محسوب می‌شود، حمله به زندان و بهداری آن و به خاک و خون کشیدن زندانیان، کارکنان، قضات و وکلا، مصداق بارز جنایت جنگی است و کسی نیست که این موضوع را درک نکند.
در ادامه جلسه رسیدگی به پرونده شهدای جنگ ۱۲ روزه در شعبه ۵۵ مجتمع قضایی شهید بهشتی ویژه امور بین‌الملل، محمود رشنواز، وکیل پایه یک دادگستری و وکیل خانواده‌های معظم شهدای جنگ ۱۲ روزه، به‌ویژه خانواده‌های شهدای حمله به زندان اوین، در جایگاه حاضر شد و مبانی حقوقی دعوای حاضر را با تمرکز بر مسئولیت بین‌المللی خواندگان ناشی از نقض تعهدات حقوق بین‌الملل تشریح کرد.
وی در آغاز ضمن تقدیر از همکاران خود در تهیه و تدوین مستند مربوط به این پرونده، گفت: برخی خانواده‌های شهدا به بنده مراجعه و گلایه می‌کردند که چرا از حادثه حمله به زندان، کلیپ یا مستندی تهیه نشده است؛ خوشبختانه امروز برای نخستین بار، مستند تهیه‌شده از سوی مرکز وکلای قوه قضاییه در این پرونده ارائه شد و گردآوری مستندات، بررسی ادله و تنظیم مطالبات حقوقی خانواده‌های آسیب‌دیده در مسیر قانونی پیگیری می‌شود.
وکیل شکات با استناد به طرح مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها (ARSIWA) مصوب ۲۰۰۱ کمیسیون حقوق بین‌الملل، این طرح را چارچوب حقوقی اساسی برای احراز مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال اعمال متخلفانه دانست و گفت: مسئولیت بین‌المللی دولت مستلزم احراز دو شرط اساسی است؛ نخست، قابلیت انتساب رفتار متخلفانه به دولت و دوم، نقض تعهدات بین‌المللی لازم‌الاجرا در قبال همان دولت.
به گفته وی، در پرونده حاضر شرط نخست، یعنی انتساب رفتار، با توجه به اعلام رسمی و پذیرش انجام عملیات نظامی از سوی رژیم صهیونیستی قابل احراز است. شرط دوم، یعنی نقض تعهدات بین‌المللی، مستلزم بررسی ماهیت عملیات نظامی، اهداف مورد حمله، آثار و نتایج آن و تعهدات بین‌المللی است.
رشنواز مبنای نقض تعهدات بین‌المللی در پرونده حاضر را در پنج محور، بررسی کرد:
۱. نقض اصول بنیادین منشور ملل متحد
۲. نقض اصل منع مداخله در امور داخلی دولت‌ها
۳. نقض اصول و قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه
۴. نقض قواعد و اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشر
۵. تعهد به جبران خسارت ناشی از عمل متخلفانه بین‌المللی
وکیل شکات در تشریح محور نخست گفت: منشور ملل متحد به‌عنوان سند بنیادین نظم بین‌المللی معاصر، در بند ۴ ماده ۲، تهدید یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر دولت را ممنوع کرده است. این اصل از قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل عمومی و از جمله قواعد آمره محسوب می‌شود و هیچ دولتی مجاز به عدول از آن نیست.
وی افزود: قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد مصوب ۱۹۷۴ درباره تعریف تجاوز، از اسناد مهم در تبیین مفهوم و مصادیق تجاوز در حقوق بین‌الملل است. این قطعنامه در ماده ۳، مصادیقی از اقدامات تجاوزکارانه را برمی‌شمارد که از آن جمله می‌توان به حمله یا تهاجم نیروهای مسلح یک دولت به قلمرو دولت دیگر و بمباران سرزمینی که در آن رابطه انجام شده است، اشاره کرد. به گفته وی، تجاوز یکی از شدیدترین و مهم‌ترین مصادیق توسل غیرقانونی به زور در روابط بین‌الملل است و با توجه به ماهیت و شدت این اقدامات، نقض این قطعنامه محرز است.
رشنواز همچنین با اشاره به ماده ۵۱ منشور ملل متحد، گفت: این ماده حق دفاع مشروع فردی یا جمعی را در صورت حمله مسلحانه به رسمیت می‌شناسد، اما اعمال آن تابع شرایط و محدودیت‌های مقرر در حقوق بین‌الملل از جمله ضرورت و تناسب است. در پرونده حاضر، مشروعیت استناد خواندگان به دفاع مشروع باید با بررسی وجود حمله مسلحانه، شرایط زمانی و موضوعی توسل به این حق و رعایت الزامات حقوقی مربوطه ارزیابی شود و صرف ادعای دفاع مشروع به‌تنهایی برای مشروعیت بخشیدن به عملیات نظامی کفایت نمی‌کند.
وی با اشاره به مواد ۳۹، ۴۱ و ۴۲ منشور ملل متحد، یادآور شد: شورای امنیت در چارچوب نظام امنیت جمعی سازمان ملل متحد اختیار دارد وجود تهدید علیه صلح، نقض صلح یا عمل تجاوز را تشخیص دهد.
وکیل شکات در تشریح محور دوم، گفت: با توجه به حمایت و پشتیبانی نظامی و سیاسی دولت آمریکا از رژیم اشغالگر صهیونیستی در حملات علیه جمهوری اسلامی ایران و غیرنظامیان، رفتار دولت مزبور مصداق مداخله غیرقانونی در امور داخلی ایران و مغایر با تعهدات بین‌المللی، از جمله تعهدات ناشی از بیانیه الجزایر، و ناقض اصل عدم مداخله محسوب می‌شود.
رشنواز در تشریح محور سوم با اشاره به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو مصوب ۱۹۴۹، گفت: رژیم صهیونیستی این کنوانسیون‌ها را در ۶ ژوئیه ۱۹۵۱ و ایالات متحده آمریکا در ۲ اوت ۱۹۵۵ تصویب کردند و هر دو دولت به تعهدات ناشی از آنها ملتزم‌اند.
وی افزود: ماده ۲۷ کنوانسیون چهارم ژنو بر لزوم احترام به اشخاص حمایت‌شده و صیانت از آنها در برابر خشونت و تهدید تأکید می‌کند؛ ماده ۳۳ مجازات جمعی، اقدامات اعلامی و اقدامات تلافی‌جویانه علیه اشخاص حمایت‌شده و اموال آنها را صراحتاً ممنوع می‌سازد؛ و ماده ۱۴۷ کنوانسیون چهارم ژنو نیز برخی اعمال، از جمله قتل عمد اشخاص حمایت‌شده و تخریب گسترده اموال بدون ضرورت نظامی که به صورت غیرقانونی و خودسرانه انجام شده باشد، را در شمار نقض‌های فاحش کنوانسیون‌ها قرار می‌دهد.
وکیل شکات درباره پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷، گفت: اگرچه ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی عضو پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ نیستند، عدم عضویت در این پروتکل آنها را از رعایت قواعد عرفی حقوق بین‌الملل بشردوستانه معاف نمی‌کند. اصول تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، ممنوعیت حمله مستقیم به غیرنظامیان، ممنوعیت حملات کورکورانه و الزام به اتخاذ احتیاطات لازم برای حمایت از غیرنظامیان، از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه است و به اعتبار جایگاه عرفی خود برای هر دو دولت الزام‌آور است.
وی به مواد ۴۸ (اصل تفکیک)، ۵۱ (حمایت از غیرنظامیان)، ۵۲ (حمایت از اموال غیرنظامی) و ۵۷ (اصل احتیاط) اشاره کرد و گفت: با توجه به نقض مواد قانونی مذکور، اقدامات رژیم صهیونیستی ناقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه بوده و موجب مسئولیت بین‌المللی و تعهد به جبران خسارت می‌شود.
رشنواز در تشریح محور چهارم، گفت: حقوق بین‌الملل بشر در زمان مخاصمات مسلحانه نیز قابل اعمال است و وجود جنگ و اجرای قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه، اجرای حقوق بشر را منتفی نمی‌کند؛ این دو نظام حقوقی در حمایت از جان و کرامت انسان مکمل یکدیگرند. کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز در تفسیر عمومی شماره ۳۶ خود درباره حق حیات تصریح کرده است که ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی در جریان مخاصمات مسلحانه نیز استمرار دارد و این دو نظام متقابلاً مانع اجرای دیگر نیستند.
وی افزود: حق حیات در ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است. ایالات متحده آمریکا در ۸ دسامبر ۱۹۹۲ و رژیم صهیونیستی در ۱۳ اکتبر ۱۹۹۱ به این میثاق پیوسته‌اند و به تعهدات ناشی از آن ملتزم‌اند. ماده ۶ میثاق، سلب خودسرانه حیات را نیز منع می‌کند.
وکیل شکات در ادامه با اشاره به کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۱۹۸۹ گفت: کودکان از حمایت ویژه حقوق بین‌الملل بشر برخوردارند و مواد ۶، ۳۸ و ۳۹ این کنوانسیون به ترتیب بر حق حیات، حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه و حمایت و بازتوانی کودکان قربانی جنگ تأکید می‌کند.رشنواز در تشریح محور سوم با اشاره به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو مصوب ۱۹۴۹، گفت: رژیم صهیونیستی این کنوانسیون‌ها را در ۶ ژوئیه ۱۹۵۱ و ایالات متحده آمریکا در ۲ اوت ۱۹۵۵ تصویب کردند و هر دو دولت به تعهدات ناشی از آنها ملتزم‌اند.
وی افزود: ماده ۲۷ کنوانسیون چهارم ژنو بر لزوم احترام به اشخاص حمایت‌شده و صیانت از آنها در برابر خشونت و تهدید تأکید می‌کند؛ ماده ۳۳ مجازات جمعی، اقدامات اعلامی و اقدامات تلافی‌جویانه علیه اشخاص حمایت‌شده و اموال آنها را صراحتاً ممنوع می‌سازد؛ و ماده ۱۴۷ کنوانسیون چهارم ژنو نیز برخی اعمال، از جمله قتل عمد اشخاص حمایت‌شده و تخریب گسترده اموال بدون ضرورت نظامی که به صورت غیرقانونی و خودسرانه انجام شده باشد، را در شمار نقض‌های فاحش کنوانسیون‌ها قرار می‌دهد.
وکیل شکات درباره پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷، گفت: اگرچه ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی عضو پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ نیستند، عدم عضویت در این پروتکل آنها را از رعایت قواعد عرفی حقوق بین‌الملل بشردوستانه معاف نمی‌کند. اصول تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، ممنوعیت حمله مستقیم به غیرنظامیان، ممنوعیت حملات کورکورانه و الزام به اتخاذ احتیاطات لازم برای حمایت از غیرنظامیان، از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه است و به اعتبار جایگاه عرفی خود برای هر دو دولت الزام‌آور است.
وی به مواد ۴۸ (اصل تفکیک)، ۵۱ (حمایت از غیرنظامیان)، ۵۲ (حمایت از اموال غیرنظامی) و ۵۷ (اصل احتیاط) اشاره کرد و گفت: با توجه به نقض مواد قانونی مذکور، اقدامات رژیم صهیونیستی ناقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه بوده و موجب مسئولیت بین‌المللی و تعهد به جبران خسارت می‌شود.
رشنواز در تشریح محور چهارم، گفت: حقوق بین‌الملل بشر در زمان مخاصمات مسلحانه نیز قابل اعمال است و وجود جنگ و اجرای قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه، اجرای حقوق بشر را منتفی نمی‌کند؛ این دو نظام حقوقی در حمایت از جان و کرامت انسان مکمل یکدیگرند. کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز در تفسیر عمومی شماره ۳۶ خود درباره حق حیات تصریح کرده است که ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی در جریان مخاصمات مسلحانه نیز استمرار دارد و این دو نظام متقابلاً مانع اجرای دیگر نیستند.
وی افزود: حق حیات در ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است. ایالات متحده آمریکا در ۸ دسامبر ۱۹۹۲ و رژیم صهیونیستی در ۱۳ اکتبر ۱۹۹۱ به این میثاق پیوسته‌اند و به تعهدات ناشی از آن ملتزم‌اند. ماده ۶ میثاق، سلب خودسرانه حیات را نیز منع می‌کند.
وکیل شکات در ادامه با اشاره به کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۱۹۸۹ گفت: کودکان از حمایت ویژه حقوق بین‌الملل بشر برخوردارند و مواد ۶، ۳۸ و ۳۹ این کنوانسیون به ترتیب بر حق حیات، حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه و حمایت و بازتوانی کودکان قربانی جنگ تأکید می‌کند.
در ادامه جلسه رسیدگی به پرونده شهدای جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در شعبه ۵۵ مجتمع قضایی شهید بهشتی ویژه امور بین‌الملل، دیبا توسلی، فرزند شهید روح‌الله توسلی از شهدای زندان اوین، در جایگاه حاضر شد و ضمن زنده نگه داشتن یاد و خاطره پدرش، خواستار اجرای عدالت، حقیقت‌یابی، پاسخگویی و مجازات آمران، عاملان و حامیان این جنایت شد.
وی با تأکید بر اینکه خون پدرش و دیگر شهدای بی‌گناه این حمله نباید در سکوت و بی‌تفاوتی فراموش شود، از سازمان ملل متحد، شورای امنیت، شورای حقوق بشر و تمامی نهادهای مسئول بین‌المللی و همچنین از تمامی مراجع صالح قضایی داخلی و بین‌المللی خواست با رسیدگی دقیق به این جنایت، زمینه اجرای عدالت و احقاق حقوق خانواده‌های داغدار را فراهم آورند تا خون بی‌گناهان پایمال نشود و مسئولان این جنایت در برابر قانون و وجدان بشریت پاسخگو شوند.
سهیلا کاوندی، همسر شهید حسین ذوالفقاری در جایگاه قرار گرفت و گفت: دخترم چهار روز پیش موفق به کسب رتبه ۲۸ و قبولی در دانشگاه صنعتی شریف در رشته ریاضی و فیزیک شد؛ این موفقیت را بدون استفاده از هیچ‌گونه سهمیه ایثارگری و خانواده شهدا به دست آورده است.
همسر شهید حسین ذوالفقاری در جریان رسیدگی به دادخواست خانواده‌های شهدای جنگ تحمیلی ۱۲ روزه علیه دولت آمریکا و سران رژیم صهیونیستی، با اشاره به بیش از ۲۰ سال خدمت صادقانه همسرش در سازمان زندان‌ها اظهار کرد: همسرم بیش از ۲۰ سال با شرافت و صداقت در سازمان زندان‌ها خدمت کرد و امروز که سالروز تولد ایشان و سالگرد ازدواجمان است، انتظار دارم با تمام توان برای محاکمه جنایتکاران و احقاق حقوق خانواده‌های شهدا پیگیری شود.
وی با اشاره به موفقیت دخترش پس از شهادت پدر، افزود: خانواده‌های شهدای جنگ ۱۲ روزه با وجود از دست دادن عزیزانشان، همچنان مسیر پیشرفت و موفقیت را ادامه می‌دهند و دیگر اعضای خانواده با تلاش و ایستادگی، همچون ستونی در کنار بازماندگان قرار دارند.
همسر شهید ذوالفقاری با تأکید بر ضرورت رساندن صدای خانواده‌های شهدا به مجامع بین‌المللی، گفت: این موضوع را به زبان انگلیسی نیز مطرح خواهم کرد تا صدای من، دخترم و همه خانواده‌های شهدا به گوش جهانیان برسد.
قاضی بعد از سخنان این همسر شهید گفت: یکی از نکات مهمی که در خصوص امکان سنجی جبران خسارت مدنی ناشی از اضاله حق حیات در حوزه حقوق خصوصی و حقوق بین الملل بشر دوستانه دنبال کردیم این است که واقعیت قضیه جبران ناپذیر است.
قاضی حسین زاده با بیان اینکه خسارات ناشی از شهادت عزیزان با هیچ مبلغی قابل جبران نیست، تصریح کرد: اگر در قالب یک حمله تروریستی از سوی یک دولت متجاوز، جان یک ایرانی گرفته شود، حقوق بین‌الملل چه پاسخی برای جبران این خسارت دارد؟ آیا عذرخواهی، ابراز ندامت و پشیمانی یا پرداخت مبلغی به‌عنوان غرامت می‌تواند چنین خسارتی را جبران کند؟
وی خاطرنشان کرد: واقعیت این است که هیچ‌یک از این اقدامات نمی‌تواند جای خالی عزیزان از دست‌رفته را پر کند، اما پیگیری حقوقی و محاکمه عاملان این جنایت، مطالبه جدی خانواده‌های شهداست.
در ادامه جلسه رسیدگی به پرونده شهدای جنگ تحمیلی ۱۲ روزه مهناز سالمی، همسر شهید کوروش ملایوسفی، مسئول اتاق دوربین زندان اوین، در جایگاه حاضر شد و با تشریح ابعاد انسانی و خانوادگی فقدان همسرش، خواستار اجرای عدالت، حقیقت‌یابی و پاسخگویی مسئولان این جنایت شد.
سالمی در ابتدا با اشاره به زندگی مشترک خود گفت: من ۲۹ سال افتخار زندگی با این مرد را داشتم. کوروش قهرمان من و دو فرزندم بود.
وی همسرش را مردی شجاع، با غیرت و باشرف توصیف کرد که به دلیل مهربانی‌اش زبان‌زد خاص و عام بود. به گفته وی، هر کسی که برای فاتحه به مزار کوروش در قطعه ۴۲ می‌آید، فقط از خوش‌رویی و خنده‌های او می‌گوید و تأکید می‌کند که در بدترین شرایط زندان و سخت‌ترین موقعیت‌ها، لبخند از لبش نمی‌افتاد.
همسر شهید ملایوسفی با اشاره به اینکه همسرش پدر و مادر خود را خیلی زود از دست داده بود، گفت: کوروش عاشق دعای عاقبت‌بخیری بود و به انسان‌های سالخورده در خیابان برای سوار شدن یا کمک کردن بسیار توجه می‌کرد.
وی خاطره‌ای را نقل کرد: بعضی وقت‌ها من عجله داشتم و می‌گفتم کوروش خواهش می‌کنم من را برسان؛ اما او می‌گفت همین که به من بگویند ان‌شاءالله عاقبت بخیر بشوی، یک جای زندگی به درد من و بچه‌ها می‌خورد. واقعاً فهمیدم راست گفت؛ کوروش عاقبت بخیر شده است.
سالمی با بیان اینکه سه سال قبل از شهادت کوروش، پدر و مادر خود را با هم از دست داده بود، گفت: کوروش پسر عمه من بود و در آن زمان برای من پدر، مادر و ستون زندگی شد؛ همه کس من بود. ولی بعد از شهادت کوروش، تمام دنیا بر سر من و بچه‌هایم خراب شد و بی‌کس شدیم.
وی با اشاره به وضعیت فرزندانش گفت: من یک پسر ۱۲ ساله دارم که در دوران بلوغ خود واقعاً نیاز به پدر دارد و هیچ‌کس دور خودش جز یک مادر و خواهر ندارد. دختر ۲۰ ساله‌ای دارم که در زمان شهادت پدرش ۱۹ ساله بود؛ در اوجی که نیاز به انسانی داشت که کنارش باشد و راهنمایی‌اش کند، ولی پدرش کنارش نبود.
همسر شهید ملایوسفی یکی از قشنگ‌ترین خاطرات خانواده را مربوط به اول مهر دانست و گفت: کوروش همیشه در چند سالی که دخترمان هلیا ابتدایی بود، مرخصی می‌گرفت و روز اول مهر تا آخرین ثانیه‌ای که من یا بچه‌ها وارد مدرسه می‌شدیم، پشت در می‌ایستاد، دستش را بالا می‌گرفت و اشاره می‌کرد برگشتید؛ من اینجا هستم.
وی افزود: متأسفانه قشنگ‌ترین روز و خاطره ما تبدیل شد به بدترین خاطره. سال پیش، اولین مهر بعد از شهادت، از ترس اینکه پسرم بچه‌ها را دست‌تودست پدرهایشان نبیند و قلب کوچکش نشکند، ۴۰ دقیقه زودتر رفتم و از سرایدار مدرسه التماس کردم که پسرم زودتر وارد مدرسه شود تا این صحنه‌ها را پشت در نبیند. خودم وارد مدرسه شدم و در دفتر را بستم تا مبادا وقتی بچه‌ها وارد مدرسه می‌شوند، دست‌تودست پدرشان را ببینند.
وی با تأکید بر سنگینی این لحظات گفت: آن لحظه که پسرم را جلوی در مدرسه گذاشتم، واقعاً می‌خواستم بمیرم. می‌دانستم بچه‌ام چه دردی را تحمل می‌کند و ۴۰ دقیقه زودتر رفته بود که در حیاط مدرسه بنشیند تا مبادا این صحنه‌ها را ببیند.
سالمی با اشاره به فقدان همسرش گفت: الان بعد از رفتن کوروش دیگر خانه نداریم؛ چون کوروش آن‌قدر مرد شادی بود و با من و بچه‌ها شوخی می‌کرد که در اوج خستگی یک ذره نشان نمی‌داد خسته است. الان یک سال است که هر وقت کلید در در می‌چرخد، قلب من فکر می‌کند کوروش وارد خانه شده و دارد می‌آید.
همسر شهید ملایوسفی با تأکید بر مظلومیت همسرش گفت: چیزی که رنج ما را سنگین‌تر می‌کند این است که همسرم نه تفنگ به دست بود و نه نظامی بود. کوروش فقط وظیفه شغلی خودش را انجام می‌داد، ولی جانش را از دست داد و ما را با غمی بزرگ تنها گذاشت که هیچ‌وقت به سادگی التیام پیدا نمی‌کند.
سالمی در پایان با تأکید بر اینکه تنها برای درد شخصی خود سخن نمی‌گوید، اظهار داشت: من امروز از درد شخصی خودم حرف نمی‌زنم؛ من صدای تمام خانواده‌هایی هستم که اینجا نشسته‌اند و عزیزانشان را بی‌گناه از دست داده‌اند. من فقط در انتظار عدالت هستم؛ تنها چیزی که می‌تواند التیام به درد ما بدهد، عدالت است.
وی افزود: اگر حقوق بشر و حقوق بین‌الملل برای حمایت از جان انسان‌ها و غیرنظامیان است، آیا جان همسر من و آینده فرزندانم نباید به همان اندازه برای جامعه جهانی اهمیت داشته باشد؟
همسر شهید حمید رنجبری که در گذشته از کارکنان سازمان زندان‌ها بود و سپس با قبولی در آزمون مرکز وکلا به وکالت مشغول بود، در جایگاه قرار گرفت و گفت: ما یک فرزند هشت‌ساله به نام رادین داریم که تمام دنیایش پدرش بود. همسرم رابطه عاطفی عمیقی با فرزندمان داشت و پسرم هنوز هم با جای خالی پدرش کنار نیامده است.
وی با اشاره به علاقه همسرش به حرفه وکالت افزود: همسرم چهار سال تلاش کرد تا در آزمون وکالت پذیرفته شود و در سال ۱۴۰۴ به این موفقیت دست یافت. پس از قبولی، بسیار خوشحال بود و زندگی‌مان در شرایط خوبی قرار داشت.
همسر شهید ادامه داد: ایشان با اشاره به مسئولیت خود در حوزه آزادی زندانیان می‌گفت که بخشنامه آزادی زندانیان صادر شده و باید برای انجام وظیفه از شمال به تهران بازگردد تا سرپرستان خانواده‌های زندانیان بتوانند به آغوش خانواده‌هایشان برگردند.
وی با بیان اینکه همسرش همواره به مسئولیت‌پذیری و مهربانی شناخته می‌شد، گفت: حتی اگر ساعت کاری تمام می‌شد، گاهی تا ساعت ۱۱ شب در محل کار می‌ماند تا کار آزادی یک زندانی را به سرانجام برساند. اعتقاد داشت باید شرایطی فراهم شود تا سرپرست خانواده به خانه و نزد فرزندانش بازگردد.
همسر این شهید با اشاره به بازگشت همسرش به تهران و حضور در محل کار در روزهای ابتدایی جنگ اظهار کرد: همسرم تلاش می‌کرد نگرانی مرا برطرف کند و می‌گفت در تهران خبری نیست و شرایط امن است. اما پس از وقوع حمله، وقتی خبر به ما رسید، از شمال به تهران آمدیم و تلاش کردیم با همکاران او تماس بگیریم.
وی با توصیف روزهای انتظار خانواده‌ها مقابل زندان اوین گفت: فکر می‌کنم من و همه خانواده‌های شهدای اوین در آن سه، چهار و پنج روز انتظار، بارها از شدت نگرانی و اندوه جان دادیم. آنچه در آن روزها دیدیم، واقعاً کربلایی دیگر بود. دیدن پیکر همکاران، انگشترها و لباس‌هایشان و جست‌وجوی عزیزانمان، صحنه‌هایی بود که هیچ‌گاه از ذهن ما پاک نمی‌شود.
وی با اشاره به آثار روحی این حادثه بر فرزندان شهدا افزود: با گذشت ۱۷ ماه از این حادثه، همچنان من و دیگر خانواده‌های شهدا با مشکلات روحی و عاطفی فرزندانمان دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. هفته گذشته به مشهد مقدس رفته بودیم و پدرم به رادین گفت از امام رضا (ع) هر چیزی می‌خواهی درخواست کن؛ اما پسرم گفت هیچ چیزی نمی‌خواهم، فقط می‌خواهم پدرم برگردد. این آرزوی یک کودک است که تحقق آن دیگر ممکن نیست.
همسر شهید در ادامه با اشاره به نحوه شهادت همسرش و تلاش کارکنان زندان برای نجات یک کودک، بیان کرد: طبق گفته همکاران، هنگام وقوع انفجار نخست، اتاق همسرم به در خروجی نزدیک بود و تعدادی از کارکنان امکان خروج پیدا کردند. یکی از همکاران خانم نیز فرزند هفت‌ساله خود را آن روز به محل کار آورده بود و همسرم و سایر همکاران برای نجات این کودک تلاش کردند.
وی با اشاره به فداکاری همکاران همسرش در جریان حادثه گفت: پس از جست‌وجوها و پیگیری‌های فراوان، پیکر همسرم در حالی پیدا شد که کودک را در آغوش داشت. این صحنه نشان‌دهنده روحیه فداکاری و مسئولیت‌پذیری کارکنانی است که حتی در لحظات آخر نیز به فکر نجات دیگران بودند.
همسر شهید با اشاره به ارادت همسرش به امام حسین (ع) و علاقه او به زیارت عاشورا گفت: همسرم ارادت ویژه‌ای به امام حسین (ع) داشت. زمانی که با بازگشت او به تهران مخالفت کردم، به امام حسین (ع) قسمم داد که مانع انجام وظیفه‌اش نشوم و اجازه بدهم برای خدمت به مردم و انجام مسئولیتش بازگردد.
وی در پایان با تأکید بر اینکه فداکاری همسرش و دیگر کارکنان زندان اوین ناشی از احساس مسئولیت آنان بوده است، خواستار پیگیری حقوقی و بین‌المللی جنایت حمله به زندان اوین و رساندن صدای خانواده‌های شهدا به مجامع جهانی شد.
قاضی حسین زاده خطاب به وی گفت: همین که صدای شما به گوش دنیا برسد خود نوعی احقاق حق است.
وی گفت: همین که صدای خانواده شهدای جنگ ۱۲ روزه و خانواده شهدای زندان اوین به گوش جهانیان شبه کر تروریست برسد، کار بزرگی انجام شده است. همزمان با استماع و رساندن صدای خانواده شهدا به دولت جنایتکار امریکا از طریق رسانه‌ها، اقدامات لازم حقوقی و قانونی نیز انجام خواهد شد.
در ادامه رئیس دادگاه، با استناد به کنوانسیون‌ها و توافقنامه‌های بین‌المللی تصریح کرد: زندان یک محل غیرنظامی است و هرگونه اقدام جنایت‌آمیز علیه زندانیان و کارکنان زندان، مغایرت صریح با کنوانسیون‌های بین‌المللی دارد.
وی افزود: کارکنان زندان، زندانیان، وکلا و قضات مستقر در زندان و خانواده‌های آنان غیرنظامی هستند و هرگونه حمله، صرف‌نظر از تجاوز به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، مصداق بارز حمله به یک مکان غیرنظامی است.
رئیس شعبه ۵۵ دادگاه حقوقی با اشاره به گزارش‌های کارشناسی ارائه‌شده در پرونده، گفت: در حمله به زندان اوین، صرف‌نظر از تخریب دیوار و ساختمان زندان، به محل بهداری حمله شد و ساختمان بهداری با خاک یکسان شد؛ بنابراین علاوه بر اینکه به زندان حمله شده، به یک مکان بهداشتی و درمانی نیز حمله شده است و این امر جنایت را مضاعف و دوچندان می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه در این بهداری کارکنانی از جمله پرستاران و عزیزانی فعالیت می‌کردند که بر اساس گزارش‌ها به شهادت رسیدند، اظهار داشت: این حمله، حمله به زندان نبود؛ حمله به درمانگاه و حمله به جان غیرنظامیان غیرمسلح و بی‌گناه بود.
قاضی حسین‌زاده درباره جبران ضرر معنوی مترتب بر این حادثه ناگوار و جنایت جنگی گفت: این خسارت علی‌القاعده با عذرخواهی و مواردی از این دست قابل جبران نیست و صرفاً با پرداخت مبلغی محقق می‌شود؛ اگرچه دادخواهی را منتفی نمی‌کند.
وی گفت: بر اساس گزارش‌ها محرز و مبرهن است که خسارت وارده به مراتب بسیار فراتر از خسارات مادی است؛ امری که در ماده‌ای از قانون مسئولیت مدنی نیز به آن اشاره شده است.
در ادامه محمدحسین شجاعی فرزند شهید حسن شجاعی از شهدای زندان اوین با ارائه بیانات خود به زبان انگلیسی، خواهان اشد مجازات برای آمران و عاملان این جنایت شد.
قاضی حسین‌زاده، رئیس دادگاه در ادامه با اشاره به یکی دیگر از جنایات دشمن در استفاده از موشک‌های دو انفجاره، گفت: استفاده از موشک دو انفجاره به این شکل بود که در حمله اول افرادی شهید می‌شدند و سپس در حمله دوم، بر اساس مستندات موجود، تعداد شهدا بیشتر می‌شد.
وی این اقدام را عملی واقعاً شنیع، غیراخلاقی و غیرقانونی برای به حداکثر رساندن تعداد شهدا و مجروحان دانست و تأکید کرد: زندان اوین از این قاعده مستثنا نبود.
رئیس دادگاه با تشریح الگوی این حملات گفت: در حادثه حمله به زندان اوین، حمله به ساختمان‌های مسکونی در سطح شهر تهران یا شهرستان‌ها، آنچه قابل توجه است، بمباران اول و با اندکی فاصله، تجمع مردم برای کمک به هموطنان و سپس بمباران دوم است.
وی مدرسه شجره طیبه میناب را مصداق بارز این جنایت شنیع و فجیع دانست و افزود: پس از بمباران اول و تجمع بسیار زیاد پدر و مادرها و خانواده‌ها، بمباران دوم انجام شد و تعداد شهدا چندین برابر بمباران اول شد.
قاضی حسین‌زاده درباره حادثه زندان اوین، گفت: افرادی از کنار زندان رد می‌شدند؛ مردم عادی بودند که برای ورزش، قدم زدن و راه رفتن آمده بودند، چون منطقه قابلیت عبور و مرور افراد را دارد. متأسفانه وقتی به زندان و دیوار زندان حمله شد، این افراد که هیچ ارتباطی به زندان نداشتند، شهید و جانباز شدند و این امر جنایت را دوچندان می‌کند.
وی با اشاره به حادثه‌ای در منطقه رسالت، اظهار داشت: در آن حادثه یک خانه، نه یک کوچه، با خاک یکسان شد؛ چندین ساختمان تخلیه و با خاک یکسان شد و در یک حادثه، بیش از ۲۰ تا ۳۰ غیرنظامی که خواب بودند، شهید شدند.
وی تأکید کرد: زندان اوین نیز از این قاعده حمله مستثنا نیست و این امر عمق جنایت و بی‌رحمی را نشان می‌دهد.
نظر شما