تهران ـ قم در مسیر سبز شدن؛ تأکید بر کاشت گونه‌های سازگار با اقلیم

محمد درویش، کنشگر محیط زیست و عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر با تأکید بر ضرورت توجه به ملاحظات اکولوژیک در اجرای طرح‌های درختکاری گفت: کاشت گونه‌هایی مانند گز و تاغ در مسیر تهران ـ قم، در صورت انتخاب عرصه مناسب و پرهیز از مناطق دارای سازندهای زمین‌شناسی نامناسب، می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد؛ اما در شرایط فعلی کشور، احیای جنگل‌های طبیعی و حفاظت از عرصه‌های جنگلی موجود باید در اولویت قرار گیرد.

وی درباره برنامه درختکاری در بخشی از مسیر بزرگراه تهران ـ قم به طول ۱۰ کیلومتر اظهار کرد: گونه‌های گز و تاغ از جمله گونه‌های سازگار با شرایط اقلیمی مناطق بیابانی ایران هستند و می‌توانند در عرصه‌های مناسب مستقر شوند؛ اما شرط اصلی موفقیت این طرح، شناخت دقیق ویژگی‌های زمین‌شناسی و خاک منطقه انتخاب‌شده است.

وی با اشاره به تجربه ناموفق طرح «حرم تا حرم» در مسیر تهران ـ قم افزود: بیش از سه دهه پیش برای سبز کردن دو طرف این محور هزینه‌های قابل توجهی انجام شد، اما این طرح به دو دلیل اصلی به نتیجه نرسید؛ نخست اینکه گونه‌های انتخاب‌شده با توان اکولوژیک منطقه سازگاری نداشتند و دوم اینکه بخشی از عرصه موردنظر دارای سازندهای زمین‌شناسی مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی بود که از نظر شرایط بستر، استعداد استقرار پوشش گیاهی را نداشت.

این کنشگر محیط زیست ادامه داد: در چنین عرصه‌هایی حتی آبیاری مستمر و جایگزینی مکرر نهال‌ها نیز نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت باشد؛ بنابراین پیش از اجرای طرح‌های مشابه باید مشخص شود که محدوده موردنظر از نظر زمین‌شناسی و ویژگی‌های خاک، قابلیت استقرار گونه‌های گیاهی را دارد یا خیر.

درویش با تأکید بر ظرفیت ایران در زمینه مقابله با بیابان‌زایی گفت: ایران از کشورهای پیشرو منطقه در این حوزه است و طی سال‌های گذشته چندین میلیون هکتار از عرصه‌های بیابانی کشور با استفاده از گونه‌های سازگار با شرایط محیطی تثبیت شده‌اند. از خراسان تا استان‌هایی مانند اصفهان، فارس، کرمان و یزد، تجربه‌های ارزشمندی در زمینه استفاده از گونه‌هایی همچون تاغ، اسکنبیل و سایر گیاهان بومی و سازگار با شرایط بیابانی وجود دارد.

وی با بیان اینکه ایران را باید در زمره ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه مهار بیابان‌زایی دانست، تصریح کرد: این ظرفیت علمی و اجرایی نشان می‌دهد که امکان اجرای طرح‌های موفق وجود دارد، اما شرط آن انتخاب درست گونه و عرصه است.

احیای جنگل‌های طبیعی باید در اولویت باشد

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در ادامه با انتقاد از اولویت دادن به درختکاری در حاشیه جاده‌ها در شرایطی که جنگل‌های طبیعی کشور با تهدید مواجه هستند، گفت: به اعتقاد من، درختکاری در مسیرهای بیابانی و جاده‌ای در مقایسه با احیای جنگل‌های طبیعی کشور اولویت بالایی ندارد.

وی افزود: بخش‌هایی از جنگل‌های طبیعی ایران در مناطق هیرکانی و زاگرس در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته‌اند. در بسیاری از این عرصه‌ها اگر مداخلات مخرب متوقف شود و اجازه دهیم طبیعت روند بازسازی خود را طی کند، امکان احیای پوشش گیاهی و بازگشت جنگل وجود دارد؛ حتی در برخی مناطق ممکن است بدون کاشت درخت و صرفاً با حفاظت و قرق عرصه، شاهد تجدید حیات طبیعی جنگل باشیم.

درویش خاطرنشان کرد: وقتی کشور ظرفیت‌های ارزشمند جنگلی دارد که در معرض نابودی هستند، منطقی است منابع مالی و مدیریتی ابتدا برای حفاظت و احیای این عرصه‌ها اختصاص یابد، نه اینکه میلیاردها تومان برای ایجاد پوشش درختی در مناطقی هزینه شود که اساساً استعداد تبدیل شدن به جنگل را ندارند.